Yapay Zekayla Ölü Diller Deşifre Ediliyor


Yazıldıkları diller deşifre edilmediğinden okuyamadığımız pek çok eski metin var. MIT Bilgisayım ve Yapay Zeka Bilimleri Laboratuvarı’ndan araştırmacılar, ölü bir dili, ona akraba başka bir dille ilişkilendirmeden çözebilen bir yapay zeka programı geliştirdiklerini iddia ediyor.

MIT Bilgisayım ve Yapay Zeka Bilimleri Laboratuarı’ndan araştırmacılar, artık konuşulmayan dilleri otomatik olarak çözen bir algoritma geliştirdi. Algoritma aynı zamanda diller arasındaki yakınlık ilişkilerini de saptıyor. Ölü dilleri bilmek, bu dilleri konuşan halklara dair bilgiler edinmemizi sağladıklarından son derece önemli. Çoğu ölü dili olağan otomatik çeviri algoritmalarıyla teşhis etmek oldukça zor. Bazı dillerin de karşılaştırma amacıyla kullanabileceğimiz “akraba” dilleri yok, çoğu boşluk veya noktalama işareti kullanmıyor.

MIT’den Prof. Regina Barzilay başkanlığında yürütülen araştırmada, algoritma, tarihsel dilbilime dair temel bilgiler uyarınca ölü dilleri deşifre ediyor. Bu bilgilerden biri de dillerin sadece öngörülebilir belli biçimlerde evrim geçirmeleri. Mesela, belli bir dile bir sesin eklendiği veya ondan bir sesin çıkarıldığı pek görülmez, bunun yerine seste belli ikameler yaşanır. Mesela kaynak dilde “p” ile başlayan bir sözcük, bu dilin selefi başka bir dilde “b” ile başlayabilir ama muazzam telaffuz farkı yüzünden “k” ile başlaması pek muhtemel değildir.

Araştırmacılar, bu bilgileri kullanarak, bir dilin seslerini çok boyutlu bir ortama aktaran ve telaffuz farkları üzerinden diller arasındaki mesafeyi ölçen bir algoritma geliştirdiler. Bu şekilde yapay zeka sistemi, dilin zaman içerisinde nasıl değiştiğini gösteren mühim örüntüleri yakalayarak, onları bilgisayımsal kısıtlamalar olarak ifade ediyor. Bunun sonucunda elde edilen modelde, eski bir dilin sözcükleri sınıflandırılarak, bu dille ilişkili başka bir dildeki muadilleri belirleniyor.

Barzilay ve ekibi, geçen sene artık konuşulmayan iki dili deşifre etmişti: ugarit dili ve lineer b. Araştırmacılar, bu buluşu, söz konusu dillerin sırasıyla İbranice ve Yunancayla bağlantıları üzerinden gerçekleştirmişti.

Yeni sistemde de algoritma, diller arasındaki ilişkiler üzerinden çıkarımlarda bulunuyor. Şu anda ölü bir dili deşifre etmek için elimizdeki en önemli araç, ilişkili olduğu mevcut diller üzerinden çıkarımlarda bulunmak. Bu şekilde, yapay zeka, diller arasındaki yakınlığı ölçüyor ve dil ailelerini teşhis ediyor. Ekip, bu algoritmayı Bask diliyle yakınlığını görmek için iber diline uyguluyor. Bask dili ve Latince diğer dillere nazaran İber diline daha yakın olsa da yine de birbirleriyle bağlantılı olduklarını düşündürecek kadar bir yakınlık yok aralarında.

Bir sonraki aşama, metinleri bilinen bir dilde mevcut birbirine benzeyen sözcüklerle bağlantılandırmakla kalmayarak sözcüklerin anlamlarını da bulmak. “Metinde yer alan kişilere ve mekanlara yapılan her türlü referansı anlayabiliyoruz, daha sonra bunları bilinen tarihsel veriler ışığında incelemek mümkün oluyor,” diyor Barzilay. “Bu ‘teşekkülleri tanıma’ yöntemleri, şu anda pek çok metin işleme uygulamasında yaygın olarak kullanılıyor ama araştırmamızın esas sorusu, ölü bir dilde referans alınabilecek hiçbir veri olmaksızın aynı operasyonun uygulanıp uygulanamayacağı.”

Ölü dilleri bulmak için yapay zekayı kullanan tek araştırmacılar Barzilay ve ekibi değil. Alpabet’in DeepMind’ı, 3 milyondan fazla sözcük içeren 35.000 kalıntıda mevcut örüntüleri öğrenen Pythia denilen bir sistem geliştirdi. Taş, seramik ve metal yüzeylere kazınmış 1.500 ila 2600 yıllık Yunan yazıtlarında eksik sözcükleri ve karakterleri tahmin edebiliyor.


 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Son Yazılar

Duygusal Karantina: Hisler, Duygular ve Pandemi Üzerine Tiffany Watt Smith ile Söyleşi

Birkaç aya kadar yüksek duygusal yoğunluklarda, William Davies’in kitabının başlığındaki gibi “Endişe Hali”nde yaşadığımızı düşünüyorduk, pandeminin patlamasıyla kelimenin tam...

Şiir Üzerine Franco “Bifo” Berardi ile Söyleşi

NALAN KURUNÇ: Franco, öncelikle seyircilere senin şiirle ilişkinden biraz bahsetmek istiyorum. Bilebildiğim kadarıyla, elbette. Şuradan başlamak istiyorum: The Uprising:...

Fırtınanın Göbeğinde: Donna Haraway ile Röportaj

Bölüm 1: İklim Değişikliği, Koronavirüs ve Kapitalizm Çağında Tür-Oluş Donna Haraway, Santa Cruz Kaliforniya Üniversitesi’nde Bilinç Tarihi Bölümü'nde Ordinaryüs Profesördür....

“Mülkiyet Dünyaya Mâl Olacak”: Marksist Andreas Malm ile Ekolojik Öfke ve Sınıf Kini Üzerine

Marksist iklim bilimci Andreas Malm, barışçıl protestoların miadını doldurduğunu ileri sürüyor. Sanat dünyasının karbon ayak izi son on yılda giderek...

Ne Tuhaf Şey Hafıza: İlkelin Sahneleri

Albert Camus Düşüş adlı romanda ölümün sıradan insanın ihtiyaç duyduğu küçük aperatiflerdir betimlemesi çarpıcı gelmiştir. Bu tespit, geçen hafta...

Kimliksiz Cinsiyet Üzerine: Feminist Siyaset ve Cinsel Fark

Bernadette Grubner ve Isabel Ortiz: Eserinizde, hem Lacancı psikanalizin hem de Marksist kuramın günümüzde feminist mücadeleler için önemine değiniyorsunuz....

En Çok Okunanlar

Covid-19: Gerekçesiz Bir Acil Durumun Yarattığı İstisna Hali

Varsayımsal bir koronavirüs salgınına karşı alınan hummalı, irrasyonel ve...

Žižek: Koronavirüsü Karar Vermeye Zorluyor: Ya Küresel Komünizm Ya Orman Kanunları

Koronavirüsü paniği yayıldıkça, artık nihai bir seçim yapmamız gerekiyor:...

Yapay Zeka Covid-19 Teşhisinde Kullanılıyor

Zhongnan Hastanesi'nin radyoloji bölümünde yürütülen bir deneyde, personel bir...

Bunları da beğenebilirsinHep güncel
Popüler