Simgesel Angajman ile Gerçek Angajman


Bilinç ile bilinçdışı arasındaki psikanalitik ayrımı dikkate alarak iki tür angajmanı birbirinden ayırt etmeliyiz. [1] Bu metinde bunu yapacağım. Kabuktaki Hayalet filmiyle ilgili yazımda söz ettiğim kavramlar da böylece daha iyi anlaşılacaktır.

Zor bir felsefî metni okuduğunuzu düşünün. Cümleleri fiilen takip ettiğinizde, içerimlerini ayırt edebildiğinizde, metinle bilinçli olarak angaje oluyorsunuz demektir. Bilinçli angajmanın bir başka örneği belli bir siyasî partiyi ya da belirli düşünce çizgileri olan belli bir yayını fiilen takip etmenizde olur. Bilinçli angajmanın bir başka örneği birini (mesela kız/erkek arkadaşınızı) sevmenizde ve aşkınızı açıkça ilan etmenizdedir. Böyle bir konuma “simgesel angajman” diyorum; buna “ilişki” de denir. Herhangi bir simgesel angajmanınız olduğunda, aklınızda bu belirli angajmanınıza ilişkin bir grup düşünce ve fikir tutmanız muhtemeldir, ki konu açılırsa söyleyecek bir şeyiniz olsun, ya da en azından ilginizi ilan edebilesiniz, öyle ki söyledikleriniz simgesel angajmanınıza delil olabilsin. Böyle bir ilişkinin kurumlaştırılması “akademisyen”dir: Onun işi, belli “çalışma alanları”ndaki belli “konular”la bir dizi etkin simgesel angajmanın sürdürülmesi ve iyileştirilmesidir.

Simgesel angajmanın büyük sırrı, var olmamasıdır (Lacan: “Cinsel ilişki yoktur”); bu yüzden de bir adamın bir kadına olan aşkı o kadının simgesel varoluşunu kanıtlayamaz (Lacan: “Kadın yoktur”). Yine bu yüzden birçok akademisyen “impostor sendromu” denen şeyden muzdariptir. Elbette bir kadının (erkek gibi) gerçek bir varoluşu vardır (Lacan: “ex-sistence”) ama bu gerçek varoluş ancak o kadının simgesel angajmanları ile karşıtlık içinde gerçekleşebilir: Kadının gerçek varoluşu ancak onun simgesel angajmanları bozulduğu zaman kanıtlanır. Onun simgesel angajmanları, onun gerçek varoluşu karşısında bir savunma mekanizması olarak biçimlenir; gerçek varoluş simgesel angajmanlardan önce gelir ve onları başarısızlığa uğratır. Başka bir deyişle, onun gerçek varoluşu simgesel angajmanın bozulmasına sebep olur, ki bu angajmanın tamamen bozulması değildir. Psikanalitik bilinçdışı mefhumu şu formülde özetlenebilir: Simgesel angajmanın bozulması gerçek angajmandır.

Elbette bir kadının (erkek gibi) gerçek bir varoluşu vardır (Lacan: “ex-sistence”) ama bu gerçek varoluş ancak o kadının simgesel angajmanları ile karşıtlık içinde gerçekleşebilir: Kadının gerçek varoluşu ancak onun simgesel angajmanları bozulduğu zaman kanıtlanır.

Şimdi bilinçli angajmanınızı yitirdiğinizi düşünün: Okuduğunuz ağır felsefî metnin paragraflarına boş boş bakıyorsunuz. O siyasi partinin toplantılarını takip edemez hâle geldiniz, ya da o yayındaki düşünce çizgisini artık takip edemiyorsunuz. Ya da, artık ona “seni seviyorum” diyemiyorsunuz (Etki Altında Bir Kadın filmindeki sahne gibi: “Beni seviyor musun?” “Ben, ıı… Ben, ıı… Gel şu bulaşıkları toplayalım.”). Dışsal bir sebeple dikkatiniz dağılmış gibi gözükebilir (yani “Başka bir parti, başka bir adam/kadın vardır” vb.) ama gerçekten öyle midir? (Lacan’ın dediği gibi, “Başkası yoktur”) Sebebin içkin olması kuvvetle muhtemeldir: Nesne sizin onunla olan simgesel angajmanınıza sığmaz ve onu aşar, böylece ilişki yahut aşkınızı çürütür. Önceden angaje olunan nesne hâlâ psişenize katılmaktadır, ancak bastırılmış ya da inkâr edilmiş olarak.

Yani paragrafa boş boş bakarsınız çünkü o cümleler, içlerindeki imleyenlerle ilişkili başka “alâkasız” düşünceleri tetiklemiştir. Ya da siyasi toplantılara dayanamazsınız çünkü konular sizi “alâkasız” şeyleri düşünmeye iter. Ya da o adamın/kadının yanında rahatsız hissedersiniz çünkü onun belirli davranışlarından akılcı bir neden yokken rahatsız ve tedirgin olursunuz. Simgesel angajmanı çürüten, bozan ya da yok eden şey, bir başka angajman türüdür; ben buna “gerçek angajman” diyorum. Bilinçdışından gelir ve mündemiç olarak olumsuz bir kuvvettir. Gerçek angajman kaygı olarak algılanır. Alâkasızlık kılığına girmiş derin bir alâkadır. Bir psikanalist bu kılığın arkasını görebilir ve yorumlayarak alâkasını açığa çıkarabilir.

Simgesel angajmanı çürüten, bozan ya da yok eden şey, bir başka angajman türüdür; ben buna “gerçek angajman” diyorum. Bilinçdışından gelir ve mündemiç olarak olumsuz bir kuvvettir. Gerçek angajman kaygı olarak algılanır. Alâkasızlık kılığına girmiş derin bir alâkadır. Bir psikanalist bu kılığın arkasını görebilir ve yorumlayarak alâkasını açığa çıkarabilir.

O hâlde bilinçli simgesel angajman nedir? Bilinçdışı gerçek angajman karşısında bir savunma mekanizmasıdır. Nesnenin gerçek varoluşundan kişiyi koruyan bir perde olarak olumlu ve olumsuz fetişlerin (iyi ve kötü nesnelerin) elde tutulmasına dayanır. Bu gibi angaje edici fetişler yedekleriyle birlikte düştüğünde tezahür eden şey ise simgesel angajmanın bozulmasıdır, buna semptom denir. Semptom simgesel olarak yetkilendirilmemiştir çünkü fetişler olmadığı zaman simgesel yetkilendirme başarısız olur. Semptom, öznenin irade veya arzusu ile alâkasını yorumlamaya dayanan bir “gerçek yetkilendirme” (kendini-yetkilendirme) gerektirir. [2]

Simgesel bilinçli angajmanı kaybetmek, gerçek bir bilinçdışı angajmana işaret eden basit bir yadsımadır. İmkânsız bir nesnenin kaybını sahneleyerek onu en azından düşlem içinde elde eden melankoliye benzer. [3] Melankolik arzunun bir “anıt” ile yalıtılması olarak simgesel yas, melankolinin gerçek angajmanı karşısında bir simgesel savunmadır. [4] Melankoli “kayboldu” der. Simgesel yas “tamamen kaybolmadı” der.

Gerçek angajmanın kendisini de kaybetmek (kaybın kendisini kaybetmek) mümkündür, bu da yadsınmanın yadsınmasıdır: Bu, arzunun kendi metonimisi olarak gerçek yastır, belirli nesnelere angaje değildir. Gerçek yas “hiç olmadı” der.


(İngilizcesi)


Notlar:

[1] Daha önce “çaba”yı “angaje olmuş emek-gücü” diye tanımlamıştım. Bkz “Effort is engaged labor-power”

[2] Bkz “Symbolic Authorization of Fetishes and Real Authorization of Symptoms”

[3] Bkz “Every desire is a melancholic desire”

[4] Bkz “Symbolic Mourning and Real Mourning, Paranoia and Cynicism”


Görsel: “Paris in half-mourning,” Ralph Barton (1891-1931).

Işık Barış Fidaner
Işık Barış Fidaner doktoralı bir bilgisayar bilimcidir. Yersiz Şeyler blogunun Admini, Žižekian Analysis’in Admin/Editör/Küratörü, ve Facebook’taki “Žižek and the Slovenian School” grubunun adminlerinden birisidir. Twitter: @BarisFidaner

1 YORUM

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Son Yazılar

Göçebe Filozof: Rosi Braidotti ile Söyleşi

Kathleen O'Grady'nin yeni materyalizmin kurucularından, feminist insan-sonrası kuramcısı Rosi Braidotti ile söyleşisini, İnsan-Sonrası ve Göçebe Özneler kitaplarını Türkçe'ye kazandıran...

Çocuklukta Travma Biyolojik Yaşlanmayı Hızlandırıyor

Yaşamının ilk yıllarında travmaya maruz kalan çocukların biyolojik olarak daha hızla yaşlandığı görüldü. Ergenliğin ilk zamanlarda yaşanan travmanın hücresel...

Öğünlerin Zamanlaması Metabolizmanın Sağlığını Etkiliyor

Bedenimizde bulunan hücrelerin hemen hemen hepsinin 24 saatlik bir saati vardır. Pennsylvanya Üniversitesi Perelman Tıp Fakültesi’nde yapılan bir araştırmaya...

Terrabayt Pazar Sohbetleri – Normal İnsanlar

Bu hafta, Hulu tarafından diziye uyarlanan Sally Rooney'nin Normal İnsanlar isimli kitabını konuştuk. "Yerinde bir tabirle başkalaşım adı verilen, zihin...

“Madde hisseder, konuşur, acı çeker, arzular, özler ve anımsar”: Karen Barad ile Röportaj Bölüm 2

S4: Her ne kadar “toplumsal cinsiyet” teriminin cinsiyet çalışmaları alanının tartışmasız temeli olduğu düşünülse de, söz konusu terimin...

Madde Hisseder, Konuşur, Acı Çeker, Arzular, Özler ve Anımsar: Karen Barad ile Röportaj [1]

Soru: “Yeni materyalizm,” terim olarak 1990’lı yılların ikinci yarısında Manuel DeLanda ve Rosi Braidotti tarafından ortaya atıldı. Yeni materyalizm,...

En Çok Okunanlar

Covid-19: Gerekçesiz Bir Acil Durumun Yarattığı İstisna Hali

Varsayımsal bir koronavirüs salgınına karşı alınan hummalı, irrasyonel ve...

Žižek: Koronavirüsü Karar Vermeye Zorluyor: Ya Küresel Komünizm Ya Orman Kanunları

Koronavirüsü paniği yayıldıkça, artık nihai bir seçim yapmamız gerekiyor:...

Yapay Zeka Covid-19 Teşhisinde Kullanılıyor

Zhongnan Hastanesi'nin radyoloji bölümünde yürütülen bir deneyde, personel bir...

Bunları da beğenebilirsinHep güncel
Popüler