Zizek: Koronavirüsü, Kapitalizme ‘Kill Bill-vari’ Bir Darbedir, Komünizmin Yeniden İcat Edilmesine Yol Açabilir


Yayılmakta olan koronavirüs salgını aynı zamanda toplumda patlamaya hazır muazzam ideolojik virüsleri de tetikledi: sahte haberler, paranoyak komplo teorileri, ırkçılık patlamaları.

Karantinaya dönük makul tıbbi ihtiyaç, sınırları temizlemeye ve kimliğimizi tehdit eden düşmanları karantinaya almaya dönük ideolojik baskı olarak bizlere geri döndü.

Belki başka –ve çok daha faydalı – bir ideolojik virüsün yayılıp bize bulaşacağını umut edebiliriz: alternatif bir toplum düşü virüsü, küresel dayanışma ve yardımlaşma biçimleriyle kendisini gerçekleştirecek olan, ulus-devletin ötesinde bir toplum virüsü.

Nasıl ki (Gorbaçov’un bizzat itiraf ettiği gibi) Çernobil felaketi, Sovyet komünizminin sonunu getiren olayları başlatmıştı, koronavirüsünün de Çin’deki komünist yönetimi bitireceği spekülasyonu bugün sık sık dillendiriliyor. Fakat burada bir paradoks var: koronavirüsü aynı zamanda bizi topluma ve bilime güven temelli bir komünizmi yeniden icat etmeye mecbur bırakacaktır.

Yıllar önce, Fredric Jameson, kozmik felaket filmlerinin (dünyada yaşamı tehdit eden bir asteroit ya da insanlığı yok eden bir virüs gibi) ütopyacı potansiyeline dikkat çekmişti. Bu gibi küresel tehditler, küresel bir dayanışmanın oluşmasına vesile olur, küçük farklılıklarımız manasızlaşır, hepimiz bir çözüm bulmak için birlikte çalışırız; şimdi gerçek hayatta da işte bu noktadayız.

Quentin Tarantino’nun Kill Bill 2 filminin son sahnesinde Beatrix, kötü Bill’i etkisiz hale getirir ve dövüş sanatlarındaki en ölümcül darbe olan “Beş Noktadan Kalbi Patlatma Teknik”ini uygular. Bu hamle, hedefin vücudunda beş ayrı basınç noktasına parmak uçlarıyla aynı anda bastırmaktan ibarettir. Hedef uzaklaşıp beş adım attığında kalbi patlar ve kişi yere kapaklanır.

Bu saldırı dövüş sanatları mitolojisinin bir parçasıdır ve gerçek yumruk yumruğa dövüşte mümkün değildir. Ama filme dönelim, Beatrix vuruşu yaptıktan sonra Bill sakince onunla barışır ve beş adım atıp ölür…

Saldırıyı bu kadar harika yapan şey, vurulma anıyla ölme anı arasında geçen zamandır: Sakince oturduğum sürece hoşça sohbet edebilirim fakat bu esnada yürümeye başladığım anda kalbimin patlayacağını ve öleceğimi bilirim.

Peki koronavirüs salgınının Çin’de komünist iktidarın sonunu getirebileceği spekülasyonunu yapanların düşünceleri de buna benzemiyor mu? Sanki ülkenin komünist rejimine bir tür toplumsal “Beş Noktadan Kalbi Patlatma Teknik”i uygulanmıştır da yetkililer oturabilir, gözlem yapabilir ve karantina tedbirlerinin üzerinden geçebilir ama toplumsal düzende herhangi bir gerçek değişim (halka güvenmek gibi) rejimin çöküşüyle sonuçlanacaktır.

Mütevazı düşüncem çok daha radikal: koronavirüs salgını, küresel kapitalist sisteme dönük “Beş Noktadan Kalbi Patlatma Teknik”i gibidir; şimdiye kadar yaşayageldiğimiz haliyle devam edemeyeceğimizi ve radikal bir değişimin gerekli olduğunu gösteren bir işarettir.


Acı Gerçek, Felakete İhtiyacımız Var

Yıllar önce, Fredric Jameson, kozmik felaket filmlerinin (dünyada yaşamı tehdit eden bir asteroit ya da insanlığı yok eden bir virüs gibi) ütopyacı potansiyeline dikkat çekmişti. Bu gibi küresel tehditler, küresel bir dayanışmanın oluşmasına vesile olur, küçük farklılıklarımız manasızlaşır, hepimiz bir çözüm bulmak için birlikte çalışırız; şimdi gerçek hayatta da işte bu noktadayız. Mesele, kendi davamıza hizmet ettiği müddetçe alabildiğine yayılmış ıstıraptan sadist bir şekilde keyif almak değil – tam tersine, esas mesele yaşadığımız toplumun temel niteliklerini yeniden gözden geçirmek için bir felakete ihtiyaç duyuyor olduğumuz acı gerçeği üzerine düşünmektir.

Bernie Sanders, ABD’de genel sağlık hizmetlerini savunduğu için muhalifleri tarafından tiye alınıyor. Ancak koronavirüs salgınından aldığımız ders, daha da fazlasına, KÜRESEL bir sağlık hizmetleri ağı kurulmasına ihtiyacımız olduğunu öne sürmüyor mu?

Böylesi küresel bir koordinasyona bir ölçüde örnek teşkil edebilecek model Dünya Sağlık Örgütü’dür, onlardan öyle bildik bürokratik gevelemeleri duymayız, paniğe kapılmadan net ikazlarda bulunurlar. Böyle organizasyonlara daha fazla idari güç verilmelidir.

Bernie Sanders, ABD’de genel sağlık hizmetlerini savunduğu için muhalifleri tarafından tiye alınıyor. Ancak koronavirüs salgınından aldığımız ders, daha da fazlasına, KÜRESEL bir sağlık hizmetleri ağı kurulmasına ihtiyacımız olduğunu öne sürmüyor mu?

İran Sağlık Bakanı Iraj Harirchi, koronavirüsün yayılmasının o kadar da ciddi olmadığını, kitlesel karantinaya ihtiyaç olmadığını ileri sürmek için düzenlediği basın toplantısının ertesi günü koronavirüsü kaptığını ve kendisini izole ettiğini bildirmek üzere kısa bir açıklama yaptı (zaten televizyon karşısına ilk çıktığında da halsizlik ve ateş gibi semptomlar gösteriyordu). Harirci şöyle devam etti: “Bu virüs demokratik, zengin fakir, devlet büyüğü sıradan vatandaş ayırmıyor.”

Bunda haklıydı, hepimiz aynı gemideyiz. Bundaki yüce ironiyi kaçırmamak elde değil, hepimizi bir araya getiren ve küresel dayanışmaya iten şey, kati bir şekilde günlük yaşamda ötekiyle yakın temastan kaçınmamızı hatta bizzat kendimizi izole etmemizi emreden şey aynı zamanda.

Üstelik tek uğraştığımız şey viral tehditler de değil; diğer felaketler de ufukta belirdi ya da çoktan yaşanmaya başlandı: kuraklık, sıcak hava dalgaları, çok büyük fırtınalar vs. Tüm bu olaylarda cevap paniğe kapılmak değil, bir tür küresel koordinasyon oluşturmak için acilen canla başla çalışmak.


Yalnızca Sanal Gerçeklikte Mi Güvende Olacağız?

Tüm bu kolaycı umutların karşısında kabul edilmesi gereken ilk şey tehdidin devam edeceği. Bu dalga gerilese bile, yeni dalgalar belki daha tehlikeli biçimlerde geri gelecektir.

Kurtulmamız gereken ilk yanılsamayı ABD Başkanı Donald Trump, kısa süre önce gerçekleştirdiği Hindistan ziyareti esnasında formüle etti ve salgının hemen gerileyeceğini, sadece zirve yapmasını beklememiz gerektiğini, yaşamın sonra normale döneceğini söyledi.

Tüm bu kolaycı umutların karşısında kabul edilmesi gereken ilk şey tehdidin devam edeceği. Bu dalga gerilese bile, yeni dalgalar belki daha tehlikeli biçimlerde geri gelecektir.

Bu yüzden viral salgınların, diğer insanlarla ve kendi bedenlerimiz dahil etrafımızdaki nesnelerle olan en temel ilişkilerimizi etkilemesi beklenebilir; (görünmez) kirli olabilecek şeylere dokunmaktan kaçınmak gibi: tutamaklara dokunma, klozete veya banklara oturma, insanlarla kucaklaşma veya insanların elini sıkma. Spontane jestlerimiz karşısında bile belki ihtiyatlı olacağız: burnuna dokunma veya gözlerini ovuşturma.

Yani, bizleri sadece devlet veya diğer kurumlar kontrol etmeyecek, kendimizi kontrol etmeyi ve disipline sokmayı da öğrenmemiz lazım. Belki sadece sanal gerçek güvenli görülecek, açık havada özgürce hareket etmek sadece ultra zenginlerin adalarında mümkün olacak.

Burada, sanal gerçeklik ve internet düzeyinde bile, son yıllarda “virüs” veya “viral” sözcüklerinin genellikle web-ortamına bulaşan, yıkıcı güçleri (diyelim verilerimizi veya hard diskimizi mahvetme gücü) kendini gösterene kadar farkında bile olmadığımız dijital virüsleri ifade etmek için kullanıldığını anımsamamız gerek. Şu anda kavramın harfi harfine, orijinal anlamına muazzam bir dönüş yapıldığını görüyoruz: viral enfeksiyon, gerçek ve sanal her iki yönde de bir arada gidiyor.


Kapitalist Animizmin Dönüşü

Gözlemleyebileceğimiz bir başka tuhaf olgu da kapitalist animizmin, yani toplumsal olgulara piyasa ya da mali sermayeye canlı teşekkül muamelesi yapmanın muzafferane dönüşüdür. Büyük medyaya bakacak olursak, endişelenmemiz gereken şeyin yaşamını yitiren (ve yitirecek olan) binlerce kişi değil, “piyasaların gergin bir hal alması” olduğu izlenimini ediniriz. Koronavirüsü giderek dünya piyasalarının sorunsuz işleyişini bozuyor, duyduğumuza gore, büyüme yüzde iki, üç oranında düşebilir.

Bütün bunlar, açıkça, küresel ekonomiyi artık piyasa mekanizmalarının merhametine kalmayacak şekilde yeniden organize etmeye ihtiyaç duyduğumuza işaret etmiyor mu? Burada bahsettiğimiz şey elbette eski usül komünizm değil, sadece ekonomiyi kontrol edebilecek ve düzenleyebilecek, aynı zamanda ihtiyaç olduğunda ulus-devletlerin egemenliğini kısıtlayabilecek küresel bir organizasyon türü. Ülkeler geçmişte bunu savaş bağlamında yapabiliyordu, şimdi de hep beraber tıbbi bir savaş haline yaklaşıyoruz.

Dahası, salgının faydalı olma potansiyeli taşıyan yan etkilerinden de korkmamalıyız. Salgının sembollerinden biri büyük yolcu gemilerinde hastalığa yakalanan (karantina altına alınan) yolculardı – bu gemilerin müstehcenliğinden iyi ki kurtulduk, diyesim geliyor. (Tek dikkat etmemiz gereken, on yıllar önce uçuşlarda olduğu gibi, ıssız adalara veya diğer şahsa özel tatil yerlerine seyahatin yine az sayıda zenginin ayrıcalığı olmaması. Araba üretimi de koronavirüsten ciddi bir biçimde etkilendi- bu da kötü değil tabi, bireysel araçlara dönük takıntımıza alternatifler üretmeye zorluyor bizleri. Bu liste böyle uzar gider.

Kısa süre önce yaptığı bir konuşmada Macaristan Başbakanı Viktor Orban şöyle dedi: “Liberal diye bir şey yok. Liberal, diplomalı komünistten başka bir şey değildir”.

Ya aksi doğruysa? Özgürlüklerimizi umursayan herkese “liberal”, küresel kapitalizm krize doğru giderken bu özgürlüklerin sadece radikal değişimlerle gerçekleştirilebileceğinin farkında olanlara “komünist” dersek? Bu durumda günümüzde kendilerine hala komünist diyenlerin diplomalı liberaller olduğunu söylememiz lazım, liberal değerlerimizin neden tehdit altında olduğuna ciddi ciddi kafa yormuş ve sadece radikal değişimle bu değerleri kurtarabileceğimizin farkına varmış olan liberaller.

 


*Öznur Karakaş ve Koray Kırmızısakal RT‘den çevirdi.

Slavoj Zizek
Slovenyalı kültür teorisyeni, filozof.

10 YORUMLAR

  1. Aşağıdaki bölüm çevrilmediği için başlığın vuruculuğunun nasıl bir argümana dayandığı Türkçe metinde anlaşılmıyor.
    Return of capitalist animism
    Another weird phenomenon that we can observe is the triumphant return of capitalist animism, of treating social phenomena like markets or financial capital as living entities. If one reads our big media, the impression one gets is that what we should really worry about are not thousands who already died (and thousands more who will die) but the fact that “markets are getting nervous.” The coronavirus is increasingly disturbing the smooth running of the world market and, as we hear, growth may fall by two or three percent.

    Does all this not clearly signal the urgent need for a reorganization of the global economy which will no longer be at the mercy of market mechanisms? We are not talking here about old-style communism, of course, just about some kind of global organization that can control and regulate the economy, as well as limit the sovereignty of nation-states when needed. Countries were able to do it against the backdrop of war in the past, and all of us are now effectively approaching a state of medical war.

    Plus we should also not be afraid to note some potentially beneficial side effects of the epidemic. One of the symbols of the epidemic is passengers caught (quarantined) on large cruise ships – good riddance to the obscenity of such ships, I am tempted to say. (We only have to be careful that travel to lone islands or other exclusive resorts will not become again the privilege of the rich few, as it was decades ago with flying.) Car production is also seriously affected by the coronavirus – which is not too bad, as this may compel us to think about alternatives to our obsession with individual vehicles. The list goes on.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Son Yazılar

İhlal ve İhtilal: Yasın Karşı-Politikası

Melankoli, çağlar boyu kişileri önce tanrılardan, sonra iyi ahlaktan, ardından çalışmaktan uzaklaştıran bir duygu durumu olarak görüldü. Antik tıpta...

Yapay Zekayı Kamusal bir Menfaat Olarak Gören İmgelemlere İhtiyacımız Var

Christian Katzenbach, meslektaşı Jascha Bareis ile birlikte, Fransa, Britanya, ABD ve Çin gibi ülkelerin Küresel Yapay Zekâ yarışına iştirak...

Önem Taşıyan Farklar: Elizabeth Grosz’la Söyleşi

Uçucu Bedenler isimli kitabı Türkçe'de Kevser Güler çevirisiyle henüz yayımlanan Elizabeth Grosz Duke Üniversitesi’nde feminist bir araştırmacıdır. Melbourne’daki Monash Üniversitesi’nin...

Dersaadet Apartmanı, 57. Antalya Altın Portakal Film Festivalinde İzleyiciyle Buluştu

Bu yıl 57. Antalya Altın Portakal Film Festivali, pandemi sürecine rağmen sıkı tedbirler altında gerçekleşti. Festivalde 8 yıldır seyirci...

Thomas More’un Ütopya’sının İzinde

Thomas More,- hukukçu, yazar, teorisyen, radikal, şehit, aziz – 1516 tarihli Ütopya kitabında bize ütopya kelimesini kazandırdı. Pek çok...

Hastaneye Kaldırılan COVID-19 Hastalarının Çoğunda Nörolojik Semptomlar Saptandı

CNN’in haberine göre, hastaneye yatırılan Covid-19 hastalarının çoğunda nörolojik semptomların görüldüğünü ortaya koyan bir araştırma yayınlandı. Araştırma, nörolojik semptomların sıklığı...

En Çok Okunanlar

Covid-19: Gerekçesiz Bir Acil Durumun Yarattığı İstisna Hali

Varsayımsal bir koronavirüs salgınına karşı alınan hummalı, irrasyonel ve...

Žižek: Koronavirüsü Karar Vermeye Zorluyor: Ya Küresel Komünizm Ya Orman Kanunları

Koronavirüsü paniği yayıldıkça, artık nihai bir seçim yapmamız gerekiyor:...

Yapay Zeka Covid-19 Teşhisinde Kullanılıyor

Zhongnan Hastanesi'nin radyoloji bölümünde yürütülen bir deneyde, personel bir...

Bunları da beğenebilirsinHep güncel
Popüler